Czuwaj

12/1998

 Poprzedni numer  Strona nadrzędna  Następny numer

Harcerstwo młodzieży starszej w ZHP

Zakorzenieni w tradycji

HARCERSTWO na ziemiach polskich pod kierunkiem 22-letniego Andrzeja Małkowskiego tworzyła głównie młodzież gimnazjalna i akademicka. To naturalne, że tęsknota za niepodległą Rzeczypospolitą zmaterializowała się w skautingu.

MŁODZIEŻ jest właśnie tą grupą wiekową, która pasjonuje się szukaniem wartości, tkwiących w kulturze, religii, polityce, etyce, przyjaźni, miłości, rodzinie... Każda z odkrytych wartości staje się źródłem osobistych przeżyć. To w wieku 15-18 lat kształtuje się postawa zgodna z zasadami Prawa i Przyrzeczenia Harcerskiego.

WTEDY osiąga kulminację projektowanie własnej przyszłości - w tym harcerskiej. Wtedy kształtuje się pogląd na ludzi i świat, który nas otacza. W sposób dynamiczny konkretyzują się zainteresowania. Młodzieńczy entuzjazm sprawia, że rzeczy niemożliwe stają się realnymi.

Jacy są?

HARCERZY starszych w ZHP jest ponad 48 tysięcy, zrzeszonych w drużynach starszoharcerskich, wielopoziomowych, kręgach akademickich i kręgach instruktorskich. Pełnią również służbę instruktorską.

DZIŚ wśród harcerzy starszych mało popularne jest zdobywanie sprawności (zwłaszcza 2 i 3 stopnia trudności), nieco lepiej jest ze zdobywaniem stopni harcerskich. Jednak mało młodzieży zdobywa stopień wędrowniczki, harcerza orlego, harcerki i harcerza Rzeczypospolitej, co powoduje, że nie w pełni rozwijają się harcersko. Odbija się to w efekcie na rozwoju instruktorów. Instruktor, który nie przejdzie pełnej harcerskiej drogi, nie będzie właściwie przygotowany do pełnienia swojej roli.

NAJWIĘKSZĄ popularnością cieszy się zdobywanie starszoharcerskich znaków służb i uprawnień państwowych oraz odznak specjalnościowych. Stały się one istotnymi narzędziami wychowawczymi tej grupy wiekowej w harcerstwie.

NIEWIELE drużyn pracuje na poziomie mistrzowskim. Praca drużyn często jest mało systematyczna. Zdarza się, że są próby pracy całymi drużynami, a nie zastępami, patrolami, grupami zadaniowymi. Nie wszystkie drużyny mają swoich bohaterów, do których mogłyby odwoływać się w pracy wychowawczej. Często spotkać można abstrakcyjne nazwy drużyn, niektóre w żaden sposób nie licują z harcerstwem.

OKOŁO 1/3 drużyn organizuje własne obozy, a co robią pozostałe?

CZĘSTO drużynowi nie potrafią dostosować form i metod pracy do psychofizycznych właściwości rozwojowych tej grupy wiekowej. Pojawiają się w drużynie harcerzy starszych formy charakterystyczne dla gromad zuchowych i drużyn harcerskich. Często słyszymy, że jest to infantylizm harcerski. To prawda!

POSTAWA kadry jest kluczem do skuteczności pracy z młodzieżą starszą w ZHP. Fundamentalną rolę odgrywają drużynowi i funkcyjni. Ich poziom wyrobienia harcerskiego i przygotowania do pełnienia tych ról jest sprawą zasadniczą. Często nie potrafią oni zaproponować drużynie atrakcyjnego i spójnego wewnętrznie programu działania, który gwarantowałby ciągły rozwój i samorozwój młodzieży. Dużo młodych ludzi odchodzi z harcerstwa, gdyż nie znajduje w nim propozycji dla siebie.

W dobrze funkcjonujących drużynach harcerka i harcerz starszy co roku powinien osiągać wyższy stopień wtajemniczenia harcerskiego, tzn. kolejny stopień harcerski. W rzeczywistości od wieku zuchowego do końca starszoharcerskiego mamy aż prawie 18 lat trudnej pracy wychowawczej. To długi czas. Mamy do dyspozycji łącznie 8 stopni wtajemniczenia (3 w wieku zuchowym i 5 w wieku harcerskim). Od 11 roku życia aż do ukończenia służby harcerskiej dysponujemy tylko 5 stopniami - czy to wystarcza? Praktyka mówi, że nie.

Jak być może?

MUSIMY w ZHP szukać skutecznych rozwiązań, metod oraz form pracy z młodzieżą starszą. A może nadszedł czas na reorientację spojrzenia na tę grupę wiekową w ZHP?

MOŻE pora na pełne upodmiotowienie harcerzy starszych, a nie mówienie o jej istotnej roli. Ważnym elementem budowania harcerstwa dla młodzieży starszej jest jego podmiotowość, przejawiająca się m.in. samorządnością tej grupy wiekowej. Odbyty w "Perkozie" jesienią 1998 roku sejmik starszoharcerski może być dobrym jej początkiem, pod warunkiem że jego idee przeniesione będą na poziom hufca i chorągwi jako stała forma pracy tej grupy wiekowej. Sejmiki powinny odbywać się regularnie - raz w roku i być parlamentem młodzieży starszej w ZHP.

DRUGIM elementem podmiotowości jest współodpowiedzialność i współdecydowanie młodzieży o tym, co i jak dzieje się w hufcu i chorągwi, w mieście i własnej wsi. Chodzi o to, aby młodzi ludzie w ZHP pracując nad sobą znajdowali swoje miejsce w społeczeństwie, pełniąc służbę w zgodzie z Prawem i Przyrzeczeniem Harcerskim.

JAK inspirować drużyny programowo, nie naruszając, szczególnie w tej grupie wiekowej, statutowej zasady, która mówi, że..."Program działania powstaje samorządnie w drużynach oraz w innych podstawowych jednostkach organizacyjnych ZHP...".

POMYSŁY programowe realizowane przez poszczególne środowiska powinny być popularyzowane w innych regionach, ciekawe pomysły bowiem są godne upowszechniania. Wskazane są również podpowiedzi środowiskom słabszym - początkującym. Taką rolę Statut ZHP przypisuje harcerskim komendom. Czy tak jest w praktyce?

BARDZO istotnym elementem inspirującym młodzież starszą w ZHP są Polowe Zbiórki Harcerstwa Starszego. Kontynuacja tej lub podobnej w swej istocie formy pracy jest fundamentalną sprawą dla rozwoju harcerstwa młodzieży starszej.

WAŻNĄ ofertą programową dla młodzieży harcerskiej są drużyny specjalnościowe. Wachlarz programów specjalnościowych adresowanych do młodzieży od 15 roku życia jest dosyć bogaty, ale w swej istocie w pewnym sensie ograniczony. Jest pilna potrzeba wzmocnienia oferty wspierającej rozwój intelektualny i duchowy.

JEDNYM ze skutecznych sposobów jest wędrownictwo, stanowiące wewnętrznie spójną filozofię harcerstwa adresowaną do młodzieży starszej w ZHP, wędrownictwo, będące rozwinięciem metody harcerskiej dla tej grupy wiekowej.

O wędrownictwie

METODA wędrownicza powstała w latach trzydziestych w organizacji harcerek jako ruch wędrowniczek, a w ruchu męskim zainicjowana przez druha Józefa Grzesiaka w formie gromady włóczęgów, a następnie wędrowników. "Trzyletni wyścig pracy" był ofertą programową na podbudowie metody wędrowniczej. Dalszą próbą poszukiwań był eksperyment wędrowniczy realizowny w 1958 r. przez młodzież starszą uczestniczącą w Harcerskiej Akcji Letniej Młodzieży Starszej. Elementy wędrownictwa były siłą odradzającego się ruchu starszoharcerskiego w latach osiemdziesiątych.

METODA ta w latach 1990-1996 została wydobyta z lamusa, przetestowana i wzbogacona przez ruch programowo-metodyczny "Wędrownictwo", a następnie w 1997 r. zaproponowana wszystkim drużynom starszym przez Wydział Harcerstwa Starszego i Specjalności GK ZHP w czasie XIV i XV PZHS. Jest faktem, że ten impuls znacznie ożywił aktywność środowisk starszoharcerskich.

Przed reformą

STAJEMY dzisiaj przed reformą systemu edukacji, która również będzie wpływała na sytuację młodzieży starszej w ZHP. W gimnazjum znajdą się uczniowie w wieku dzisiejszych klas 7 i 8 podstawówek oraz pierwszych klas szkół ponadpodstawowych. Warto mieć to na względzie i szukać w nowych strukturach szkolnych najlepszych rozwiązań. Jakie drużyny będą pracować w gimnazjach? Jak budować działalność harcerstwa w gimnazjach, szczególnie w gminach wiejskich?

ZAPEWNE mogą tam działać drużyny harcerskie, ale może także drużyny starszoharcerskie? Reforma ustroju szkolnego może spowodować powstawanie większej liczby drużyn wielopoziomowych. Może też być wyraźnym sygnałem do tworzenia szczepów harcerskich od gromad zuchowych poprzez drużyny harcerskie, starszoharcerskie, wędrownicze po kręgi instruktorskie włącznie. Ważnym ogniwem mogą stać się kręgi starszoharcerskie. To również sposób na zatrzymanie młodzieży starszej w ZHP. Niezmiernie ważne jest, aby nie oddać bezmyślnie, tak strukturalnie, jak i programowo, pól aktywności harcerskiej szczególnie wśród młodzieży starszej, gdyż będzie to strata nie do odrobienia. Nie straćmy kolejnych lat i nadarzającej się szansy dla rozwoju harcerstwa młodzieży starszej!

hm. Krzysztof Sikora

PS. W następnym numerze zaprezentuję garść rozważań dotyczących miejsca i roli harcerstwa w zreformowanym systemie edukacji narodowej.



 Generuje GazEla