Czuwaj

11/1999

 Poprzedni numer  Strona nadrzędna  Następny numer

Pod znakiem Czerwonego Krzyża

Narodziny idei

WSZYSTKO zaczęło się w 1859 r., kiedy to Szwajcar - Henri Dunant, wstrząśnięty tragicznym losem żołnierzy, rannych w bitwie stoczonej 24 czerwca opodal włoskiego miasteczka Solferino pomiędzy armią cesarstwa Austrii a armią włoską i francuską, zorganizował w pobliskim kościele pierwszy lazaret polowy. Owe tragiczne doświadczenia stały się impulsem do napisania książki "Wspomnienie Solferino", która wywołała szeroki rezonans w całej Europie. Zaprezentowany w niej pomysł niesienia pomocy poszkodowanym w czasie trwania wojny żołnierzom przez zorganizowane specjalnie dodatkowe służby medyczne został uznany za godny realizacji. Działalność tych służb miały prowadzić narodowe stowarzyszenia pomocy, w których szkoleni byliby ochotnicy do pełnienia służby. Autor idei sugeruował również, aby ranni, a także ich opiekunowie, zostali uznani za osoby niezaangażowane - neutralne nawet na polu walki.

W październiku 1863 r. w Genewie odbyło się spotkanie przedstawicieli 16 krajów, którzy podpisali tam akt założycielski Czerwonego Krzyża określając cele, metody pracy i funkcje Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Za symbol - godło ruchu czerwonokrzyskiego został uznany znak czerwonego krzyża na białym tle (odwrotność flagi szwajcarskiej). Drugim równoznacznym godłem jest czerwony półksiężyc przyjęty w 1876 r. przez Otomańskie Stowarzyszenie Niesienia Pomocy Rannym i stosowany przez wiele państw islamskich.

ZASADY: humanitaryzmu, bezstronności, neutralności, niezależności, dobrowolności, jedności i powszechności stały się fundamentem do budowania narodowych organizacji Czerwonego Krzyża.

Czerwony Krzyż w Polsce

NIE jest do końca pewne, czy data narodzin Polskiego Czerwonego Krzyża to 18 stycznia 1919 r. (narada organizacji humanitarnych powołująca do życia Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża - PTCK), czy też - jak się uznaje oficjalnie - 27 kwietnia 1919 r. (wybranie Zarządu Głównego PTCK). Tak szacowny wiek stowarzyszenia tę wątpliwość zupełnie usprawiedliwia. Jest faktem, że Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża powstało wkrótce po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918 r.

J w lipcu 1919 r. zostało zarejestrowane przez Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (MKCK) i przystąpiło do Ligi Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca (dzisiejszej Federacji). Program PTCK, polegający na organizowaniu pomocy sanitarnej dla tworzącego się Wojska Polskiego i otaczaniu opieką żołnierzy, repatriantów oraz wszystkich ofiar wojny, cieszył się sympatią społeczeństwa oraz poparciem władz państwowych. Ważnym zadaniem było powołanie Sekcji Informacyjnej (późniejsze Biuro Informacji), która podjęła działania na rzecz jeńców wojennych i rozdzielonych przez wojnę rodzin.

W okresie międzywojennym PTCK poszerzyło swoją działalność m.in. o szkolenie pielęgniarek, tworzenie zakładów leczniczych dla ludności, szkolenie ratowników z zakresie udzielania pierwszej pomocy. Dzięki zaangażowaniu i wielkiej pomocy nauczycieli już w 1921 r. powstały pierwsze koła młodzieży. W 1927 r. rozporządzeniem Prezydenta RP zmieniono nazwę stowarzyszenia na Polski Czerwony Krzyż i nadano mu przywilej stowarzyszenia wyższej użyteczności.

W 1935 r. powołano w Łodzi Centralną Stację Wypadkową PCK, a w 1936 powstał w Warszawie, pierwszy w Polsce, Instytut Przetaczania i Konserwacji Krwi, przy którym działał ośrodek krwiodawców. W 1939 r., tuż przed samą wojną, Polski Czerwony Krzyż liczył około 400 tys. członków dorosłych i aż 450 tys. młodzieży. Prowadził wówczas w całym kraju ponad 1300 placówek, służących ochronie zdrowia i opiece społecznej. Dysponował poważnymi zapasami materiałów sanitarnych, sprzętu technicznego (łącznie z samolotem sanitarnym) i oddziałem przeszkolonych pielęgniarek - spadochroniarek. Kadry uzupełniały tzw. siostry pogotowia PCK i wiejskie przodownice zdrowia.

Karta wojenna

GDY wybuchła II wojna światowa, przed Polskim Czerwonym Krzyżem stanęły niezmiernie trudne zadania. Władze stowarzyszenia oddały do dyspozycji wojska swoje szpitale, punkty sanitarne, środki transportu, zapasy materiałów sanitarnych, personel pielęgniarski, siostry pogotowia PCK oraz dziesiątki tysięcy ochotników. Niesienie pomocy rannym i chorym żołnierzom, jeńcom wojennym oraz ludności cywilnej - ofiarom nalotów niemieckich i osobom ewakuowanym, organizowanie i prowadzenie punktów sanitarnych, stołówek i domów noclegowych dla ludności uciekającej przed najeźdźcą to ważne pole służby PCK.

4 września 1939 r. powstało Biuro Informacji PCK działające w warunkach wojennych, które nawiązało ścisły kontakt z Międzynarodowym Komitetem Czerwonego Krzyża w Genewie i rozpoczęło gromadzenie materiałów o stratach wojennych w ludziach. W listopadzie 1939 r., za zgodą MKCK, rozszerzono działalność Polskiego Czerwonego Krzyża na obszar krajów sprzymierzonych i mianowano Zarząd Główny PCK na emigracji: początkowo z siedzibą w Paryżu, a następnie w Londynie.

PCK jako jedna z nielicznych organizacji zachowała w czasie okupacji hitlerowskiej swoją tradycyjną nazwę z przymiotnikiem "Polski", choć znacznie ograniczano jego aktywność i pole działania. Personel Biura Informacji, składający się w 90 proc. z wolontariuszy, żmudnie zbierał meldunki o losach żołnierzy i ludności cywilnej ze wszystkich możliwych źródeł: oddziałów wojskowych, szpitali i punktów sanitarnych, parafii, władz gminnych, zarządów cmentarzy. Gromadził też depozyty po zmarłych i poległych i prowadził ewidencję polskich strat wojennych. Zgodnie z postanowieniami konwencji genewskich Polski Czerwony Krzyż udzielał pomocy jeńcom wojennym w niewoli niemieckiej, dostarczając im, w miarę skromnych możliwości, paczki żywnościowe i odzieżowe, pośrednicząc w wymianie informacji i opiekując się szczególnie tymi, którzy nie mieli rodzin. Informacje o osobach aresztowanych, internowanych i wywożonych do obozów w ZSRR, m.in. w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie - pochodziły wyłącznie od rodzin i były zazwyczaj bardzo skąpe.

ROLA Polskiego Czerwonego Krzyża w skomplikowanej i dramatycznej sprawie katyńskiej została opisana we wspomnieniach ówczesnego prezesa PCK Wacława Lacherta oraz w poufnym raporcie sekretarza generalnego Kazimierza Skarżyńskiego. Po odkryciu grobów ofiar tej masowej zbrodni, PCK skierował do Katynia komisję techniczną działającą w ramach Biura Informacji. Komisja ta dokonywała ekshumacji i identyfikacji pomordowanych, potwierdzając w dokumentach masowy mord na oficerach polskich i innych osobach internowanych. Na podstawie tych dokumentów PCK wydawał zaświadczenia rodzinom ofiar.

WYBUCH Powstania Warszawskiego skoncentrował działania czerwonokrzyskie na niesieniu pomocy walczącym i ludności cywilnej. Mimo niezwykle trudnych warunków udało się zorganizować szpitale, punkty sanitarne oraz żywnościowe. Prowadzono też poszukiwania zaginionych, ewidencjonowano straty w ludziach, identyfikowano poległych, gromadzono depozyty. W drugim dniu powstania Niemcy podpalili siedzibę PCK. W pożarze spłonęły wówczas wszystkie akta sprawy katyńskiej i inne dokumenty Biura Informacji, stanowiące bezcenny materiał historyczny (m.in. półtora miliona kart ewidencyjnych).

PRZEDSTAWICIELE PCK brali udział w pertraktacjach o warunkach kapitulacji powstania warszawskiego, dzięki czemu powstańcy otrzymali prawa jeńców wojennych i zostali wywiezieni do obozów jenieckich, a więc potraktowano ich jak żołnierzy regularnej armii. Po kapitulacji powstania PCK zajął się ewakuowaniem z warszawskich szpitali ponad 5 tys. rannych.

DZIAŁALNOŚĆ Polskiego Czerwonego Krzyża w okresie II wojny światowej stanowi bezprzykładną kartę historii stowarzyszenia i jest świadectwem urzeczywistniania wielkiej misji czerwonokrzyskiej.

Powojenne losy

PO zakończeniu działań wojennych na wyzwolonych terenach szybko zaczęła powstawać sieć placówek Polskiego Czerwonego Krzyża, a Zarząd Główny PCK ustalił z władzami państwowymi zasady działania stowarzyszenia i wzajemnej współpracy. 16 maja 1945 r. Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża uznał Zarząd Główny z siedzibą w Warszawie za jedyną władzę PCK na terenie Polski.

DZIĘKI działaniom prowadzonym przez PCK dziesiątki tysięcy ludzi odnajdywało swoich bliskich, otrzymywało dokumenty, korzystało z rozdawanej odzieży, paczek żywnościowych i posiłków. PCK udzielał również schronienia powracającym do kraju jeńcom i repatriantom, wykonywał dezynfekcje i szczepienia ochronne, uruchomił pogotowie ratunkowe i pierwsze stacje krwiodawstwa. Pod koniec 1945 r. kartoteki Biura Informacji i Poszukiwań liczyły już ponad milion nowych kart rejestracyjnych.

ROK 1948 to czas, w którym organy państwowe rozpoczęły przejmowanie prowadzonych przez PCK zakładów opiekuńczych i leczniczych, a pod koniec 1950 r. Ministerstwo Zdrowia odebrało stowarzyszeniu 177 kompletnie wyposażonych stacji pogotowia ratunkowego oraz 15 stacji przetaczania i konserwowania krwi.

WARTO przypomnieć jeszcze kilka dat.

W 1951 r. odbył się I Krajowy Zjazd PCK, który wybrał władze stowarzyszenia, uchwalił nowy statut i przyjął program działania dostosowany do nowych warunków.

ROK 1958 to początek Ruchu Honorowego Krwiodawstwa PCK. Organizowane przy zakładach pracy kluby honorowych dawców krwi ułatwiały stałe i systematyczne zaopatrywanie w krew placówek służby zdrowia.

OD 1962 r. zaczęto tworzyć, przy finansowej pomocy państwa, punkty opieki nad chorym w domu, szkoląc w tym celu masowo siostry pogotowia PCK.

W 1963 r. powstają pierwsze grupy społecznych instruktorów młodzieżowych PCK, skupiające młodzież, która poświęca swój wolny czas działalności społecznej w imię humanitarnej misji stowarzyszenia. W ten sposób tworzy się młodzieżowy wolontariat stowarzyszenia. Powiększa się organizowana corocznie przez PCK letnia akcja obozowa dla dzieci i młodzieży.

16 listopada 1964 r. Sejm uchwalił, obowiązującą do dzisiaj ustawę o Polskim Czerwonym Krzyżu, w której określono podstawowe zasady prawne funkcjonowania PCK, jego zadania oraz niektóre obowiązki organów państwa wobec stowarzyszenia. Zlecono prowadzenie Biura Informacji i Poszukiwań przez PCK jako wykonawcy obowiązku państwa wynikającego z konwencji genewskich.

OD 1972 r. obchodzone są corocznie w całym kraju Dni Honorowego Krwiodawstwa.

PO ogłoszeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. Polski Czerwony Krzyż podjął niezwłocznie akcję pomocy, zwłaszcza wobec osób internowanych i ich rodzin (dostarczanie środków czystości, artykułów żywnościowych, odzieży i leków, ułatwianie wymiany korespondencji rodzinnej). Przedstawiciele PCK wraz z delegacją MKCK, za zgodą władz państwowych, odwiedzali ośrodki internowania i przeprowadzali z internowanymi rozmowy bez świadków. W styczniu 1982 r. w siedzibie Zarządu Głównego rozpoczęła działalność delegatura Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża i Ligi (obecnie Federacji) Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca, a w Genewie powołano jednocześnie polską grupę operacyjną ds. pomocy humanitarnej. W odpowiedzi na apel Ligi wystosowany do stowarzyszeń krajowych kierowano do Polski transporty z darami w postaci żywności, odzieży, leków, sprzętu medycznego, środków czystości i in., które docierały do ludności - głównie osób starszych i chorych - oraz do szpitali, domów dziecka i szkół. Wartość tych zagranicznych darów, przekazanych za pośrednictwem PCK, ocenia się na dziesiątki milionów dolarów, a liczbę osób objętych pomocą na ponad półtora miliona.

Dzisiejsze oblicze PCK

W nowej sytuacji społecznej i ustrojowej, jaka zaczęła się kształtować na przełomie lat 80. i 90., przed Polskim Czerwonym Krzyżem stanęły kolejne wyzwania, związane w znacznym stopniu z poszerzeniem się strefy ubóstwa, bezrobociem i bezdomnością. Hasło "Pomagamy potrzebującym - bądź z nami" jest wciąż aktualne i ma uwrażliwić polskie społeczeństwo na humanitarną działalność PCK.

WIELKIM wyzwaniem stała się tragedia powodzi, jaka nawiedziła Polskę w 1997 i 1998 r. Tysiące wolontariuszy spod znaku Czerwonego Krzyża pełniło służbę na rzecz powodzian na terenie całego kraju, niosąc im bezcenną pomoc. Naszym udziałem jest również międzynarodowa pomoc humanitarna. Warto wspomnieć chociażby pomoc dla Czeczenii, Ukrainy czy ostatnio ofiarom konfliktu bałkańskiego. Działalność PCK to jedno wielkie czuwanie i gotowość do pełnienia służby humanitarnej na rzecz potrzebujących.

Współpraca Z ZHP

TAK Polski Czerwony Krzyż, jak i Związek Harcerstwa Polskiego w realizacji swojej misji kierują się zasadą służby drugiemu człowiekowi. Ta właśnie zasada na przestrzeni historii obu stowarzyszeń niejednokrotnie materializowana była we wspólnie podejmowanych działaniach. Zarówno na szczeblu podstawowym - lokalnym, jak również regionalnym i ogólnokrajowym realizowano wspólne zadania w zakresie wypoczynku dzieci i młodzieży, szkolenia specjalistycznego, honorowego krwiodawstwa, organizowania różnych form pomocy potrzebującym itp. Podpisane w kwietniu br. porozumienie o współpracy pomiędzy Prezesem Zarządu Głównego PCK i Naczelnikiem Związku Harcerstwa Polskiego jest impulsem do kontynuowania dobrych tradycji współpracy oraz podejmowania nowych pól służby.

POLSKI Czerwony Krzyż to ponad 700 tysięcy członków, z czego 450 tysięcy to dzieci i młodzież zrzeszeni w Klubach "Wiewiórka", szkolnych i akademickich kołach PCK, grupach społecznych instruktorów młodzieżowych, grupach ratownictwa przedmedycznego oraz innych grupach młodzieżowych PCK.

MAMY nadzieję, że bieżący rok, w którym obchodzimy 80-lecie Polskiego Czerwonego Krzyża, 80-lecie Międzynarodowej Federacji Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca, 50-lecie konwencji genewskich o ochronie ofiar wojny, zaowocuje kolejnymi działaniami, odważnymi planami na dziś, jutro i pojutrze, zwróci uwagę polskiego społeczeństwa, mediów i władz na wyjątkową rolę całego ruchu czerwonokrzyskiego i jego cząstkę, jaką stanowi Polski Czerwony Krzyż.

Michał Biernacki
Krzysztof Sikora



 Generuje GazEla