Czuwaj

4-5/2001

 Poprzedni numer  Strona nadrzędna  Następny numer


Napisz do nas:
czuwaj@zhp.org.pl
O KSZTAŁCENIU W ZHP (5)

Kursowe Quo vadis, czyli o celu kursu drużynowych

ZANIM przejdę do rozważań nad formą organizacji kursu drużynowych, warto, abyśmy zdali sobie sprawę, na jakim poziomie struktury organizacji powinna rozgrywać się ta wspaniała gra. Zgodnie z Instrukcją w sprawie organizacji kształcenia instruktorów w ZHP ("Wiadomości Urzędowe" 9/98) za kształcenie drużynowych odpowiada komendant hufca, a prowadzi je zespół kadry kształcącej hufca. Niekiedy jednak sytuacja (niewielka liczba kandydatów na kurs drużynowych, brak kadry kształcącej) powoduje, iż trzeba szukać rozwiązań poza macierzystym środowiskiem.

KLUCZOWE jest pytanie o charakter wychowania na kursie. Nadszedł już chyba czas, by przekonać się, iż kurs drużynowych nie jest miejscem na prezentowanie różnorodnych propozycji na własny rozwój osobowości czy na pracę drużyny, z których mogą skorzystać zainteresowani. Jego zadaniem jest aktywne wpływanie i kształtowanie podstawowej kadry Związku Harcerstwa Polskiego. Dlatego też przed przystąpieniem do konstruowania planu należy przeprowadzić rzetelną analizę nie tylko potrzeb i oczekiwań potencjalnych kandydatów na kurs drużynowych, lecz także środowiska, w którym działają.

WAŻNE stają się odpowiedzi na następujące pytania:

* w stosunku do kandydatów na kurs drużynowych:

W jakim są wieku, jaki jest ich poziom rozwoju emocjonalnego, jakie mają stopnie harcerskie, czy mają stopnie instruktorskie, jakie mają potrzeby, czym się interesują, czy zamierzają założyć (przejąć) drużynę, ...

* w stosunku do środowiska działania:

CZY drużyny planują pracę, czy program drużyn jest celowy i atrakcyjny, czy drużyny korzystają z propozycji programowych (hufca, chorągwi, centralnych), czy forma organizacyjna jest wypełniona harcerską treścią, czy w drużynach pracuje się metodą harcerską (system małych grup, zdobywanie stopni, sprawności...), czy drużyny się specjalizują, czy po kursie drużynowy może liczyć na wsparcie swojej pracy, w jakich uwarunkowaniach środowiskowych działają drużyny (wiejska bieda, miejska apatia młodzieży, bezrobocie itp.).

GDY już zdobędziemy informacje o potencjalnych kandydatach i o ich środowisku, przystępujemy do konstruowania programu kursu.
CEL

Z merytorycznego punktu widzenia cel powinien spełniać kilka warunków. Powinien być:

* konkretny, jasny, czytelny - zrozumiały dla wszystkich, napisany prostym językiem. Od tego zależy, czy wszyscy będą go właściwie rozumieć,

* realny - ambitny, ale w granicach zdrowego rozsądku,

• mierzalny - taki, abyśmy potrafili stwierdzić, czy został zrealizowany i w jakim stopniu. Określenie efektywności kursu można podzielić na trzy etapy oddalone w czasie:

- I - umiejętności techniczne - możemy to sprawdzić jeszcze na kursie,

- II - obserwowanie pracy kursanta na funkcji drużynowego (w trakcie kursu śródrocznego lub po kursie w przypadku formy obozowej kursu),

- III - dalekosiężny - np. wychowanie następcy, praca nad sobą,

* osadzony w czasie - każde przedsięwzięcie powinno mieć wyznaczony początek i koniec, stwarza to poczucie porządku, zapobiega rozwleczeniu w czasie,

* akceptowalny - nie osiągniemy prawie żadnych efektów, gdy będziemy realizować cel, do którego nikt nie chce dążyć - dlatego cel kursu powinien wynikać z potrzeb uczestników, a samo uczestnictwo w kursie powinno być oparte na dobrowolności i świadomości.

CEL kursu

PRZED kursem drużynowych stoi bardzo ważne zadanie. To, jakie będzie harcerstwo, zależy od tych osób, które bezpośrednio pracują z dziećmi i młodzieżą - od drużynowych.

WIADOMO, że nawet najlepszy kurs nie spowoduje tego, iż wszyscy jego uczestnicy staną się dobrymi drużynowymi. Tego nie można się nauczyć, tym trzeba nasiąknąć[1]. Kurs drużynowych może w tym pomóc. Może:

* zachęcić do podjęcia się pełnienia funkcji drużynowego,

ukazać te same sprawy z różnych punktów widzenia (wymiana doświadczeń), ukazać te same sprawy z różnych punktów widzenia (wymiana doświadczeń),

* umotywować do ciągłego doskonalenia się,

* zwrócić uwagę na ważne sprawy (np. rola instruktorskiego wzorca, zróżnicowanie poziomu rozwoju dzieci),

* wyjaśnić wątpliwości i naprawić niewłaściwe przyzwyczajenia,

* dostarczyć pozytywnych przeżyć emocjonalnych,

* podsumować dorobek harcerski uczestników.

ROLA kursu rozkłada się na dwie płaszczyzny:

* pierwszą, która dotyczy motywacji, pracy nad sobą, ducha, harcerskich ideałów,

* drugą, zawierającą praktyczne umiejętności i niezbędną wiedzę, narzędzia, dzięki którym będzie prościej, lepiej i skuteczniej pracować z zuchami czy harcerzami.

GDY będziemy przystępować do określenia celu i zamierzeń kursu, to, poza ogólną rolą, jaką spełnia tego typu forma kształceniowa, należy w nim umieścić elementy właściwe dla danego środowiska. Dla przykładu: Jeżeli w hufcu, w czerwcu 2000 r., organizowane były warsztaty z planowania pracy drużyny i uczestniczyli w nich wszyscy późniejsi uczestnicy kursu drużynowych, który odbywał się w sierpniu 2000 r., to wiadomo, iż w programie tego kursu należy wziąć to pod uwagę.

NA koniec, dla uzmysłowienia sobie, w jak różny sposób można podejść do określenia celu kursu, podam kilka przykładów ze znanych mi programów kursów.

CELEM Kursu Drużynowych Harcerskich Czernica '94 organizowanym przez Hufiec Gdynia było ukierunkowanie i wzmocnienie wysiłków kursantów na drodze do bycia jak najlepszym drużynowym. Od komendanta wspomnianego kursu hm. Macieja Szafrańskiego słyszymy: Jako punkt odniesienia, oceny postawy, wiedzy i umiejętności przyjąłem niżej opisany "ideał drużynowego". Nie może on jednak być podstawą do oceny, samooceny czy porównań uczestników kursu, bo wtedy wpędzi ich w niepotrzebne stresy. Ten "ideał drużynowego" ma być wyłącznie i przede wszystkim drogowskazem dążeń, pracy nad sobą, wskazówek metodycznych i ładunkiem motywacyjnym dla drużynowych.
IDEAŁ DRUŻYNOWEGO

MUSI umieć zająć od pierwszej chwili odpowiednie stanowisko wobec swoich harcerzy - być starszym bratem. Musi rozumieć potrzeby, poglądy i pragnienia różnych okresów rozwoju harcerzy (emocjonalnego, społecznego, umysłowego). Działa raczej na poszczególne jednostki, niż na cały zespół zbiorowo. Wzbudza ducha wspólnoty między harcerzami. Jest zdrowy, silny psychicznie i fizycznie, zręczny, pracowity. Postępuje rozwijając się ciągle według Prawa Harcerskiego. Jest czynny (aktywny) i twórczy, pozytywnie nastawiony do życia. Jest nieustannie dobrym przykładem. Wciąż pracuje nad sobą. Jest obdarzony pewnym niepokojem wewnętrznym (twórczym). Cechują go: odwaga, entuzjazm, sprawiedliwość (prawość), wiedza i umiejętności (bycie Kimś), lojalność, samodyscyplina. Jest szczery, wyrozumiały i tolerancyjny, ale i stanowczy, konsekwentny i wymagający (asertywny). Jest uśmiechnięty i życzliwy, miłuje ludzi, tworzy siebie, pomaga i służy innym, szanuje przyrodę i innych. Jest pełen przyjaźni. Współpracuje z innymi, pozytywnie nastawionymi, osiągającymi sukcesy ludźmi. Rozważa pomysły przychodzące mu do głowy. Prowadzi dziennik. Dobrze inspiruje (motywuje) innych do działania (według metody harcerskiej). Umie znosić porażki, przyznaje się do błędów i czerpie z nich naukę. Stara się własną motywację utrzymywać na wysokim poziomie. Zna swój rodowód harcerski. Jest w czymś specjalistą.

INACZEJ sformułowany cel odnajdujemy w programie kursu "Akela" Hufca Gdańsk Wrzeszcz-Oliwa. Organizatorzy tego kursu chcą przygotować uczestników kursu do prowadzenia drużyny metodą harcerską. Samo pojęcie metody harcerskiej jest sprecyzowane, ale szerokie. Tu odnajdujemy zarówno duchowe i emocjonalne podejście do sylwetki drużynowego, jak i sposób na prowadzenie grupy przyjaciół. Jeszcze inną formę przyjął cel kursu drużynowych harcerskich w Hufcu Wejherowo. Postawiono przed kursem zadanie spowodowania, żeby uczestnicy chcieli, potrafili i nie bali się podjąć funkcji drużynowego. To podejście wyłania jakby trzy tory pracy z uczestnikami: motywacja i zachęcenie, dostarczenie odpowiednich narzędzi technicznych oraz budowanie poczucia bezpieczeństwa w organizacji.

OKREŚLENIE celu jest kluczowe dla całego kursu. To on będzie rzutował na wszystko - począwszy od organizacji, a skończywszy na konkretnych formach programu.

phm. Wiesław Laskowski

Chorągiew Gdańska

CENNYCH uwag udzielili: hm. Hanna Piotrowska, hm. Małgorzata Sinica, hm. Jacek Smura, hm. Maciej Szafrański, phm. Grzegorz Mazerski, phm. Janusz Józefczyk

[1] Stefan Mirowski: Styl życia



 Generuje GazEla